× تماس با ما
0 0 نظرات 962 بازدید
تاریخ انتشار 09 - 1399/02/08

جولان اشغالی (جولان محتله)

جولان اشغالی (جولان محتله)

جولان اشغالي (جولان محتله)

فلات جولان بخشي از سرزمين شام است که در شمال آن بلندي هاي جولان شيخ و در جنوب آن رود يرموک قرار دارد مساحت آن نزديک به 1860 کيلومتر مربع که در سال 1967 حدود 1260 کيلومتر آن توسط رژيم اشغالگر قدس به اشغال درآمد و سال 1974 تا کنون حدود 1158 کيلومتر مربع آن در اشغال باقي مانده است در غرب جولان درياچه_طبريه (طبريا) مرجل الحولا يا آبگير حولا و دشت الجليل قرار دارد و در شهرها نيز دشت حاصلخيز حوران و مناطق حاشيه دمشق واقع است مرز غربي جولان با اسرائيل به طول 77 کيلومتر است اين مرز در شمال با لبنان به طول 20 کيلومتر در جنوب اردن حدود 14 کيلومتر و در شرق سوريه حدود 80 کيلومتر است.

 

بارزترين جايگاه منطقه جولان و بلندي‌هاي مذکور جايگاه سوق الجيشي آن است وجود اين بلندي‌ها در مناطق مرزي سرزمين‌هاي اشغالي و اشراف آن بر اين سرزمين و عمق خاک کشور‌هاي همسايه بخصوص سوريه برتري قاطع نيروهاي نظامي اشغالگر بر همسايگان فلسطين را موجب مي‌شود. از لحاظ جغرافيايي بلندي هاي جولان با وجود دو سلسله کوه و چندين ارتفاع تنها و بيش از 20 قله بلندتر از هزار متر ديواره قابل اعتمادي تلقي مي‌شود، قله جبل الشيخ در سلسله جبال حرمون با 2814 متر ارتفاع و ديد افقي حدودا 300 کيلومتر بر تمامي مناطق اطراف خود در سوريه، فلسطين و لبنان اشراف کامل دارد، وجود پرتگاه‌هايي به عمق 250 تا 500 متر راه دسترسي هر نيرويي نظامي که از اين ارتفاعات دفاع يا به آن نفوذ کند را غيرممکن ساخته است، جبل الشيخ بلندترين ارتفاع در منطقه عربي خاورميانه است و از اين رو به اين قله مرتفع آواکس ثابت گفته مي‌شود.

 

فقدان عمق استراتژيک در اسرائيل، تل‌آويو را از منطقه جولان در معرض تهديد قرار داده و نزديکي دمشق به ارتفاعات جولان همين شرايط را براي پايتخت سوريه که در نزديکي مرزهاي 1967 قرار دارد رقم زده است کوهپايه‌هاي جولان در فاصله برابر از دو شهر دمشق و دشت جليله (الجليل) قرار دارد و در حال حاضر يکي از اثرات اين ارتفاعات تهديد منافع سوريه است، در پاي اين کوه ها منابع_حياتي کشور سوريه قرار دارد و نظارت بر آنها و عمليات عليه آنها هزينه هر گونه اقدام نظامي براي سوريه را سنگين و مقابله با آن را براي رژيم صهيونيستي آسان کرده است شهر دمشق در فاصله کمتر از 60 کيلومتري استان قنيطره (که بخشي از آن را بلندي‌هاي جولان تشکيل مي‌دهد) قرار دارد و رويت سايت هاي اسرائيلي مستقر در جبل_الشيخ و مشرف بر روستاي زيباي بيت_جن، با چشمان غير مسلح در فاصله کمتر از 30 کيلومتري با دمشق ساکنين‌شان را معتقد ساخت که اين سايت‌ها تمام مکالمات آنها را شنود و رفت و آمدهاي آنها را کنترل مي کند از لحاظ تاکتيکي نيز وجود ارتفاعات جولان در شمال و رود اردن در جنوب در سرزمين‌هاي اشغالي راه هرگونه نفوذ را به اين منطقه صفر کرده و بر ادعاي ايگل آلون که در سال 1968 اين مناطق را مرزهاي امن اسرائيل ناميده بود تاييد دارد.

 

در قسمت قبل به بُعد امنيتي و اهميت استراتژيک بلندي‌هاي جولان براي رژيم غاصب پرداختيم حالا در اين قسمت مي خواهيم جغرافياي نظامي جولان را براي دوستان عزيز شرح بديم.

 

با شکست حکومت عثماني در جنگ جهاني اول سرزمين هاي وسيعي از آن کشور در توافقنامه سايت پيکو تحت قيموميت دولتهاي فرانسه و انگليس قرار گرفت و در سال 1923 اين دو کشور مرزهاي فلسطين و سوريه را ترسيم کردند در اين تقسيم فلات جولان در سرزمين تحت قيموميت فرانسه قرار گرفت و پاريس دو واحد سياسي سوريه و لبنان را تحت حاکميت خود ايجاد کرد، مرزهاي بين اين دو واحد به دقت ترسيم نشد و هم اکنون نيز نسبت به سوريه يا لبناني بودن تمام يا بخشي از آن مثل روستاي قجر و مزارع شبعا  که بخشي از آن در سال 1967 و بخشي ديگر در سال 1978 طي عمليات رودخانه ليتاني توسط رژيم صهيونيستي اشغال شد اختلاف وجود دارد.

 

در توافق سايکس-پيکو در 1916 تمام درياچه طبريا متعلق به سوريه شناخته شد در حالي که در توافق 1919/9/15 لويدر-کلمانصو درياچه به طور کامل در داخل مرزهاي فلسطين ترسيم گشت در توافقنامه 23 ژانويه 1920 سهم سوريه به کمتر از يک سوم درياچه کاهش يافت و در توافق موقت بين فرانسه و بريتانيا در مورد 1926 بار ديگر نيمه شرقي درياچه به سوريه تعلق گرفت در معاهده 1920 سن‌ريمو به بخش کمتري از درياچه دست يافت و 1923 از مالکيت بر آن محدوده نيز محروم شد و در بخشي از حاشيه درياچه طبريا مرز سوريه در فاصله 10 متري درياچه واقع شد نيروهاي سوري در سال 1948 با حمله به اين عيت غفيف، غرب رود حاصباني و رود اردن در تمام ساحل شرقي درياچه طبريا غرب رود حاصباني و جنوب آبگير حولا مستقر شدند و 66 و 70 کيلومتر از اين مناطق را تصرف کردند.

 

در 6 اکتبر 1973 سوريه و مصر حمله غافلگيرانه بر عليه اسرائيل را آغاز کردند و در روزهاي اول نبرد در حالي که نيروهاي اسرائيل مشغول نبرد در صحراي سينا بودند ارتش سوريه 684 کيلومتر از خاک جولان را آزاد کرد ولي پس از تثبيت نيروهاي صهيونيست در حاشيه غربي کانال سوئز، ضد حمله صهيونيست‌ها در جبهه جولان آغاز شد و همانطور که با عبور از کانال سوئز در 101 کيلومتري قاهره مستقر شدند در جبهه جولان نيز تمام مناطق دوباره اشغال و تا جنوب شهر دمشق پيشروي کردند .

 

با صدور قطعنامه 338 در 23 اکتبر همان سال نبرد در جولان قطع شد و در 31 مه 1974 توافقنامه آتش‌بس و جداسازي نيروها بين دمشق و تل آويو با وساطت آمريکا در ژنو به امضا رسيد و نيروهاي صهيونيست از شهر قنيطره و مناطق حاشيه اي آن به وسعت 60 کيلومتر عقب‌نشيني و در ساير مناطق به سرزمين‌هاي اشغال شده قبل از اکتبر 1973 بازگشتند در مقابل با تعيين نوار مرزي تحت کنترل نيروهاي سازمان ملل ، نيروهاي سوريه نيز از مرز دور شدند و نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل (يونيفل) در دو سوي مرز مستقر گرديدند.

 

هنوز هم هر 6 ماه يکبار قطعنامه‌اي در شوراي امنيت تصويب مي‌شود و به استمرار حضور اين نيروها در مرزهاي جولان راي مثبت مي دهد اکنون شهر قنيطره خالي از سکنه است و به عنوان موزه اشغالگري اسرائيل نگهداري مي شود ولي در مناطق اطراف آن بار ديگر زندگي آغاز شده است.

 

مفاد دوازده‌گانه توافقنامه‌‌ "سايکس- پيکو" که بين کشورهاي فرانسه بعنوان قيم کشورهاي سوريه و لبنان و انگلستان بعنوان قيم کشور فلسطين منعقد گرديد:

ماده يک: فرانسه و انگليس اعلام آمادگي مي‌کنند که هر کشور عربي مستقل يا ائتلاف عربي را که تحت حاکميت يک رئيس عربي در دو منطقه "الف" يعني داخل سوريه (و لبنان) و "ب" يعني داخل عراق باشد، حمايت کرده و آن را به رسميت مي‌شناسند.

بر اين اساس دو کشور اعلام مي‌کنند که منطقه الف از آن فرانسه و منطقه ب از آن انگليس خواهد بود و بر اين اساس انگليس و فرانسه داراي اولويت در اجراي طرح‌ها و دادن وام‌ و قروض به اين کشورها بوده و فرانسه در منطقه الف و انگليس در منطقه ب حق تقدم را در ارائه مشاوران و کارمندان خارجي به درخواست دولت‌هاي عربي يا ائتلافي از دولت‌هاي عربي حاکم بر اين کشورها دارا مي‌باشند.

ماده دو: به فرانسه در منطقه الزرقاء، بخش ساحلي سوريه و انگليس در منطقه الحمراء، بخش ساحلي از بغداد گرفته تا خليج فارس اجازه تاسيس هر نوع حکومتي که صلاح بدانند بصورت مستقيم يا غير مستقيم يا به صورت توافقي داده مي‌شود.

ماده سه: دولتي بين المللي در منطقه السمراء (فلسطين) تشکيل مي‌شود که شکل و ماهيت اين حکومت پس از مشورت با روسيه و توافق با مابقي متحدان و نمايندگان شريف در مکه مشخص خواهد شد.

ماده چهار: مناطقي که انگليس بر آنها دست يافت:

  1.  بندر حيفا و عکا
  2. مقداري از آب رود دجله و فرات به منطقه الف و مقداري به منطقه ب خواهد ريخت و دولت انگليس متعهد مي‌شود که براي چشم پوشي از قبرس با دولت ديگري وارد مذاکره نشود، مگر پس از جلب موافقت فرانسه.

 

ماده پنج: اسکندورنه بندري آزاد براي تجارت انگليس بوده و اجازه انجام معاملات و داد و ستدهاي ديگر در اين بندر وجود نداشته و اجازه رد تسهيلات دريانوردي و رد ورود کالاهاي انگليسي به اين بندر وجود ندارد و آزادي نقل و انتقال کالاهاي انگليسي از طريق اسکندرونه و خط آهن موجود در منطقه الزرقاء به داخل منطقه الحمراء يا دو منطقه الف و ب و خروج از آن داده مي‌شود و اجازه انجام هيچ‌گونه معامله‌اي چه به صورت مستقيم يا غير مستقيم بر هيچ يک از خطوط آهن منطقه يا بندري از بنادر آن وجود ندارد.

 

در مقابل حيفا بندري آزاد براي تجارت فرانسه و مستعمرات و کشورهاي تحت الحمايه آن است و تمام تسهيلات بندري و نقل و انتقال کالاهاي فرانسوي در اين بندر در اختيار فرانسه خواهد بود و نقل و انتقال کالاها از راه حيفا و خط آهن انگليسي منطقه السمراء مجاز است، حال چه اين کالاها از منطقه الزرقاء يا الحمراء يا منطقه الف يا ب صادر يا به آن وارد شده باشند و کشتي‌هاي فرانسوي مجاز هستند در تمام اين بنادر رفت و آمد داشته يا کالاهاي خود را بارگيري و تخليه کنند.

 

ماده شش: خط آهن بغداد در منطقه الف تا موصل در جنوب و در منطقه ب تا سامرا در شمال کشيده نخواهد شد، مگر اين‌که پيش از آن خط آهني که بغداد را به حلب در دشت فرات وصل کند، کشيده شود و اين خط آهن با کمک دو کشور انگليس و فرانسه کشيده خواهد شد.

 

ماده هفت: انگليس اجازه دارد، خط آهني را ايجاد و اداره کند که حيفا را به منطقه ب متصل مي‌کند و تنها مالک و صاحب آن است و توسط اين خط آهن اجازه نقل و انتقال دائمي سربازان و نيروهاي نظامي خود به هر منطقه را دارد.

 

دو کشور انگليس و فرانسه بايد بدانند که اين خط آهن بايد ارتباط حيفا با بغداد را فراهم کند و اگر در اين ميان امکان احداث چنين خط آهني به دلايل فني و مادي در منطقه السمراء براي انگليس وجود ندارد، دولت فرانسه آماده است از راه‌هاي در اختيار خود براي استفاده انگليس جهت دستيابي به منطقه "ب" را بدهد.

 

ماده هشت: توافق‌هاي صورت گرفته برسر گمرکات ترکيه تا بيست سال در تمام مناطق الزرقاء و الحمراء و دو منطقه الف و ب قابل اجراست و هزينه گمرکات افزوده نخواهد شد و جز با توافق دو کشور گمرک يا منطقه‌اي تجاري در مناطق فوق الذکر تاسيس نخواهد شد.

 

ماده نه: از جمله موارد مورد توافق اين‌که دولت فرانسه هيچ مذاکره يا گفتگويي در هيچ زمان و مکاني براي چشم پوشي از حق و حقوقش در منطقه الرزقاء با هيچ طرفي مگر کشور يا ائتلافي عربي انجام ندهد، مگر آن‌که در اين‌باره پيش از اين توافقاتي با انگليس درباره آن حاصل شده باشد و اين موضوع درباره منطقه الحمراء نيز منطبق است که تحت حاکميت انگليس قرار دارد.

 

ماده ده: دو کشور انگليس و فرانسه به عنوان حامي کشورهاي عربي به توافق مي‌رسند که به کشور سومي اجازه تملک هيچ گوشه‌اي از جهان عرب يا ايجاد پايگاه دريايي در الجزاير بر سواحل درياي مديترانه را ندهند.

 

ماده يازده: مذاکرات و گفت‌وگوها به نام دو کشور فرانسه و انگليس با اعراب و به شيوه سابق براي تعيين مرزهاي کشورهاي عربي ادامه مي‌يابد.

 

ماده دوازده: به غير از موارد فوق الذکر دو کشور انگليس و فرانسه بر انتقال هرگونه سلاح به کشورهاي عربي نظارت خواهند داشت.

 

يکي از مباحث مورد بررسي در جغرافياي سياسي بررسي بحران ها يا آسيب‌پذيري ناشي از کمبود منابع آب يا هيدروپليتيک است، يکي از پنج اختلاف بين اعراب و رژيم صهيونيستي اختلاف بر سر آب هاي منطقه است همان طور که در بدو تاسيس رژيم صهيونيستي بن‌گورين اظهار داشت: "همانا آب خون زندگي ماست و ريشه وطن در آبهايش قرار دارد ما با اعراب در جنگ آب وارد مي شويم و سرنوشت ما رهين پيروزي ماست".

 

هيدروپليتيک جولان بخش مهمي از منازعه سوريه و رژيم صهيونيستي را شکل مي‌دهد نياز هر دو کشور به اين منابع موجب شده آن را در صدر ليست مذاکرات بدانند.

 

در مقياس وسعت، بيشترين منابع آبي مورد بهره‌برداري صهيونيست‌ها در کرانه غربي رود اردن و جولان قرار دارد  در سال 1988 مارک دو ويليير اظهار داشت "اسرائيل بدون اين منابع نمي تواند باقي بماند و اعراب نيز به اين منابع به طور کامل وابسته هستند"

 

سرزمين فلسطين در منطقه خشک و نيمه خشک قرار دارد و منبع اصلي آب آن باراني است که در بهار بر آن و مناطق آبگير منتهي به آن مي بارد که حدود 70 درصد از اين بارش‌ها تبخير و از دسترس خارج مي‌شود و صهيونيست‌ها توانايي استحصال 30 درصد از اين آب را دارند.

 

از لحاظ جغرافيايي فلسطين اشغالي داراي 7 حوضه آبريز است که بخشي از منابع آبي اين حوضه ها آب شيرين و بخشي ديگر آب شور يا پسماند و فاضلاب است که با کمک تکنولوژي استحصال مي‌شود، مناطق ساحلي، درياچه طبريا، ارتفاعات شرقي، جليله، کرمل، نقب و يار کن حوضه‌هاي آبريز اسرائيل هستند.

 

حوضه آبگير جولان به دو قسمت تقسيم مي شود؛ قسمت اول-آب بخش غربي به مساحت 950 کيلومتر مربع مستقيماً به رود اردن مي ريزد و قسمت دوم-بخش شرقي از طريق رود رقاد و سپس يرموک به رود اردن وارد مي شود منطقه اشغال شده جولان و بلندي‌هاي آن از مناطق پرباران سوريه است و 14 درصد منابع آبي سوريه اکنون در اختيار اين رژيم غاصب است.

 

بر سلسله کوه‌هاي مرتفع حرمون در منطقه شمالي و شرق جولان بيش از دوبرابر جنوب جولان باران مي بارد.

 

منابع آبي جولان 33 درصد نيازمندي‌هاي آبي سرزمين‌هاي اشغالي را تامين مي‌کند، اين نزولات سه منبع اصلي طبيعي آب در جولان يعني درياچه مسعده، رود اردن و درياچه طبريا را پديد آورده است.

 

از اين منابع درياچه مسعده در طرح تامين يک و نيم ميليون متر مکعب آب صهيونيست‌ها در خاک جولان نقش بسزايي دارد و رود اردن با طول 251 کيلومتر بزرگترين رود و منبع اصلي تامين آب شرب صنعتي و کشاورزي صهيونيست‌ها است.

 

درياچه طبريا نيز با حدود 165 کيلومتر مربع مساحت و عمق 50 متري در عميق‌ترين قسمت بزرگترين مخزن آب فلسطين اشغالي است و با گنجايش 3 ميليون متر مکعب آب سالانه نقش کليدي در تامين آب رودخانه اردن دارد و در سالهاي پر باران تا 40 درصد آب مورد نياز صهيونيست‌ها را تامين مي‌کند.

 

جايگاه حياتي آب در مناطق مختلف خاورميانه دستيابي به آمار دقيق وضعيت بهره برداري از منابع آبي جولان را به يکي از اسرار رژيم صهيونيستي تبديل کرده است، در حال حاضر منابع عربي اعلام مي‌کنند که اين رژيم مجموعا از 98 درصد از منابع آبي مناطق تحت اشغال قدس استفاده مي‌کنند که 80 درصد از اين آب‌ها صرف امور زراعي، 15 درصد براي شرب و 5 درصد در صنايع بهره برداري مي شود منابع غربي نيز سطح بهره‌برداري صهيونيست‌ها از آب جولان را 770 ميليون متر مکعب در سال اعلام کرده‌اند.

 

علي مختارزاده

لینک کوتاه پست:
https://masaf.ir/najva/post/36484
0 نظر